Kobyłczanum – artykuł z 1936 r. o kaplicy pogrzebowej w podziemiach kościoła

Są polonika, mogą więc być też kobyłczana 😊.  Takie właśnie kobyłczanum – krótką notkę o kościele pw. Św Trójcy w Kobyłce, a dokładniej o nowoutworzonej kaplicy pogrzebowej w podziemiach kościoła, można znaleźć w tygodniku „Przewodnik katolicki” z 2 lutego 1936 r. 

Utworzona w latach 30 - tych ubiegłego wieku kaplica pogrzebowa, opisana w "Przewodniku katolickim", nie pełni już dawno swojej pierwotnej roli. Na stronie parafii św. Trójcy podano, że: „w miejscu dawnej kaplicy przedpogrzebowej – mają odbywać się Msze św. dla poszczególnych grup parafialnych, skupienia, rekolekcje itp.”.
Całe podziemia (tzw. dolny kościół) całkiem niedawno, bo w latach 2007-2008 zostały wyremontowane. Pod główną nawą powstała nowa kaplica adoracji, a pod jedną z naw bocznych sala spotkań parafialnych. W podziemiach znajduje się również miejsce pochówku fundatora kościoła w Kobyłce biskupa Marcina Załuskiego oraz krypty zakonników, którzy dawniej opiekowali się parafią, czyli jezuitów i bernardynów  (parafię w Kobyłce prowadzili najpierw jezuici, a następnie do lat 70 – tych XIX wieku bernardyni).

Jeszcze jedna ciekawostka z ww. notatki w „Przewodniku katolickim” to informacja, że w tym samym czasie, gdy w podziemiach utworzono kaplicę pogrzebową (czyli 1935/1936 r.) do kościoła w Kobyłce doprowadzono także elektryczność.

Na koniec, małe sprostowanie (po ponad 80 latach 😊) – wymieniony w artykule proboszcz kościoła w Kobyłce miał w rzeczywistości na nazwisko Kozarzewski.        

Drewniane domy w Kobyłce

Kiedyś było ich dużo więcej, teraz rzadko gdzie można je spotkać. Przypominają klimat dawnej Kobyłki. Na początek kilka drewnianych domów ze Stefanówki.

Przy okazji pasów kontuszowych z Kobyłki w Muzeum Narodowym w Warszawie – trochę o ich historii.

Manufaktura produkująca pasy kontuszowe w Kobyłce istniała bardzo krótko, bo około 16 lat - od 1778 do 1794 roku. Manufakturę założył w swoich dobrach w Kobyłce hrabia Aleksander Unrug. Zawarł on spółkę z Janem Chrystianem Blumem, Szczepanem Filsjeanem i Franciszkiem Selimandem (dwaj ostatni byli doświadczonymi tkaczami z Francji). Do manufaktury – za zezwoleniem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego – zostały zakupione krosna tkackie z manufaktury w Grodnie i już od 1782 roku można było kupić kobyłkowskie pasy jedwabne w kilku rodzajach: „paryskie” i „perskie”.  Były one tak popularne, że w Warszawie założono sklep firmowy mieszczący się na Krakowskim Przedmieściu. Pasy kobyłkowskie można było też kupić w sklepach prowadzonych przez innych kupców.

Ciekawe informacje znalazłam w artykule Marii Żukowskiej pt. „Pas kontuszowy S. Filsjeana. Cenny zakup do zbiorów wilanowskich”: „Do Kobyłki przyjmowano również zamówienia na pranie i maglowanie pasów. (…) jeszcze nieukończoną fabrykę oglądał król Stanisław August i zamawiał pasy do swojej garderoby”.  Oprócz wizyty i zamówień króla, które na pewno wpłynęły na popularność pasów z Kobyłki, były one też reklamowane w ówczesnej prasie i jak pisze Maria Żukowska – ich noszenie było zalecane posłom wybranym na Sejm Wielki. W 1784/1787 roku właścicielem manufaktury w Kobyłce został Szczepan Filsjean.

Wysoka jakość i oryginalność wzorów jakimi odznaczały się pasy z Kobyłki, nie pozostawała bez wpływu na ich ceny. Były to przedmioty luksusowe, na które stać było magnatów i najbogatszą szlachtę. Jak pisze Barbara Grochulska w książce pt. „Warszawa na mapie Polski stanisławowskiej”: „…ceny pasów kobyłkowskich kształtowały się na poziomie najdroższych pasów słuckich, a nawet je przewyższały”. Robiono z nich również ornaty i kapy używane przez księży. Pasy z Kobyłki oprócz tego, że były produkowane z wielką dbałością o szczegóły, z najlepszej jakości surowca, odznaczały się oryginalnymi wzorami. Według ww. artykułu Marii Żukowskiej: „…manufaktura w Kobyłce była jedyną, obok grodzieńskiej, w której nie naśladowano pasów słuckich, a wzory francuskie, perskie czy tureckie były jedynie źródłem artystycznych inspiracji”. Pasy były sygnowane nazwiskiem właściciela (S. Filsjean) oraz niekiedy nazwą miejscowości skąd pochodziły (Kobyłki – w liczbie mnogiej J) lub literą K i rysunkiem konika – kobyłki.  

Pas kontuszowy z Kobyłki - sygnatura.

Ten wspaniały rozkwit manufaktury przerwały powstanie kościuszkowskie oraz drugi i trzeci rozbiór Polski. Szczepan Filsjean, który w 1790 roku otrzymał szlachectwo na Sejmie Wielkim za krzewienie przemysłu w Polsce, przyłączył się do insurekcji kościuszkowskiej i niestety zginął w 1794 roku. Manufaktura po jego śmieci upadła i w 1796 roku została publicznie zlicytowana.

Pozostała jej legenda oraz piękne pasy kontuszowe porozrzucane po muzeach i kościołach. Oprócz Muzeum Narodowego w Warszawie można je zobaczyć m.in. w Muzeum w Wilanowie oraz w Muzeum Narodowym w Krakowie. W tym ostatnim można znaleźć egzemplarz z herbem króla Stanisława Augusta.  

        

Kobyłka w Muzeum Narodowym w Warszawie

Ostatnio wybrałam się do Muzeum Narodowego w Warszawie obejrzeć nowo otwartą Galerię Sztuki Dawnej. Galeria jest ciekawie zaaranżowana, oprócz obrazów i rzeźby, można na niej zobaczyć stylowe meble, ubiory, porcelanę i meble. Prezentowane są m.in. obrazy Botticellego, Cranacha, Jordaensa, piękny płaszcz i insygnia koronacyjne Augusta III, naczynia z serwisku łabędziego hrabiego Bruhla…

A wśród tych wszystkich dzieł sztuki znaleźć można trzy pasy kontuszowe wykonane w XVIII wieku w manufakturze w Kobyłce. Pasy są jedwabne, wielobarwne, bogato zdobione motywami roślinnymi i zwierzęcymi. Obok nich wiszą pasy z manufaktur w Słucku, Grodnie czy Lipkowie, ale te z Kobyłki są chyba jednak najpiękniejsze 😊

Tak oto – bardzo zacnie i godnie - Kobyłka jest reprezentowana w Muzeum Narodowym w Warszawie wśród arcydzieł europejskiego i polskiego malarstwa, rzeźby i rzemiosła artystycznego.

Pasy znajdują się w części Galerii prezentującej kulturę dworską w dziale „Dwór magnacki i siedziba szlachcica ”.

Gorąco zachęcam do jej odwiedzenia nie tylko po to, żeby zobaczyć kobyłkowskie pasy kontuszowe. 


 Autorem powyższych fotografii jest Henia Kobyłka. Korzystanie z nich jest dozwolone wyłącznie pod warunkiem uprzedniego uzyskania zgody autora.